चैत २९, शैलेन्द्र खड्का ।
नेपालको सुदूरपश्चिम क्षेत्र लामो समयदेखि विकासका दृष्टिले पछि परेको क्षेत्र मानिन्छ । प्राकृतिक स्रोत, धार्मिक स्थल, हिमाली सौन्दर्य र सांस्कृतिक सम्पदाले भरिपूर्ण भए पनि यातायात र पूर्वाधारको अभावका कारण यो क्षेत्रले आफ्नो सम्भावनालाई पूर्ण रूपमा उपयोग गर्न सकेको छैन। यस्तै अवस्थामा प्रस्तावित धनगढी खुटिया – दिपायल- चैनपुर उरैभञ्ज्याङ सडक योजना सुदूरपश्चिमको आर्थिक, सामाजिक र पर्यटन विकासको महत्त्वपूर्ण आधार बन्न सक्छ।
कुल १८६ किलोमिटर लम्बाइको यस सडकले कैलाली (४५ किमी), डोटी (१११ किमी) र बझाङ (३० किमी) जिल्लालाई जोड्नेछ । सडकको सुरुवात हसनपुर, धनगढी (कैलाली) बाट हुनेछ भने अन्तिम बिन्दु थलारा गाउँपालिका गरिबा (बझाङ) सम्म पुग्नेछ।
यो सडक भारतको सीमा नाका गौरीफण्टा नाकाबाट नेपाल प्रवेश गरी उत्तरी हिमाली क्षेत्र हुँदै चीनको ताक्लाकोट सम्म जोड्ने सम्भावना बोकेको अन्तर्राष्ट्रिय मार्ग बन्न सक्छ। यस अर्थमा यो सडक भारत, नेपाल र चीन तीन देश जोड्ने महत्त्वपूर्ण रणनीतिक मार्ग बन्न सक्छ। धनगढी खुटिया – दिपायल- चैनपुर उरैभञ्ज्याङ सडक निर्माण भएपछि सुदूरपश्चिमको आर्थिक गतिविधिमा ठुलो परिवर्तन आउने अपेक्षा गर्न सकिन्छ।
अहिले सुदूरपश्चिमका दुर्गम क्षेत्रका किसानले उत्पादन गरेको कृषि वस्तु, जडीबुटी, पशुजन्य उत्पादन र वन सम्पदा बजारसम्म पुर्याउन कठिन छ। सडक सञ्जाल विस्तार भएपछि यी उत्पादन सजिलै धनगढी, भारत तथा चीनका बजार सम्म पुग्न सक्छन्।
यसले स्थानीय किसान र उद्यमीलाई ठुलो आर्थिक अवसर दिनेछ। कृषि उत्पादन, जडीबुटी व्यापार, फलफूल तथा पशुपालन क्षेत्रको विस्तार हुनेछ। यातायात सहज भएपछि स्थानीय उद्योग र व्यापार पनि विस्तार हुने सम्भावना छ। नेपालले भौगोलिक रूपमा दुई विशाल अर्थतन्त्र भारत र चीन बिचको पुलको भूमिका खेल्न सक्छ। यदि यो सडक अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार मार्गका रूपमा विकास भयो भने नेपालले ट्रान्जिट व्यापार, ढुवानी सेवा, होटेल व्यवसाय, गोदाम सेवा र अन्य आर्थिक गतिविधिबाट ठुलो लाभ लिन सक्छ।
स्थानीय जनताको जीवनस्तरमा परिवर्तन यो सडक निर्माणले स्थानीय जनताको दैनिक जीवनमा पनि प्रत्यक्ष परिवर्तन ल्याउनेछ। दुर्गम गाउँका नागरिकलाई स्वास्थ्य सेवा, शिक्षा, बजार र सरकारी सेवासम्म पहुँच सजिलो हुनेछ। यातायात खर्च घट्नेछ, समय बचत हुनेछ र आपत्कालीन अवस्थामा अस्पताल पुग्न सहज हुनेछ। साथै सडकले रोजगारी सिर्जना गर्नेछ। होटेल, यातायात, पसल, पर्यटन सेवा र कृषि व्यवसायमा नयाँ अवसर खुल्नेछन्। यसले गाउँबाट सहरतर्फ हुने बसाइँ सराइ कम गर्न पनि सहयोग पुर्याउन सक्छ।
सुदूरपश्चिम प्राकृतिक सौन्दर्य र धार्मिक महत्वका दृष्टिले अत्यन्त समृद्ध क्षेत्र हो। तर उचित पहुँच मार्ग नहुँदा यी क्षेत्र अझै अन्तर्राष्ट्रिय पर्यटन नक्सामा पर्याप्त रूपमा आउन सकेका छैनन्। यो सडक निर्माण भएपछि सुदूरपश्चिमका प्रमुख पर्यटकीय क्षेत्रहरूमा पर्यटकको पहुँच सहज हुनेछ। यस क्षेत्रमा रहेका प्रसिद्ध पर्यटकीय गन्तव्यहरू जस्तै : खप्तड राष्ट्रिय निकुञ्ज, बडिमालिका, रामारोशन, अपि हिमाल, सैपाल हिमाल जस्ता स्थानमा भारत र चीनबाट आउने पर्यटक सजिलै पुग्न सक्नेछन्।
यसले ट्रेकिङ, धार्मिक पर्यटन, प्राकृतिक पर्यटन र साहसिक पर्यटन क्षेत्रलाई नयाँ उचाइमा पुर्याउन सक्छ। मानसरोवर यात्राको छोटो मार्ग तिब्बतमा रहेको पवित्र तीर्थस्थल मानसरोवर हिन्दु र बौद्ध धर्मावलम्बीका लागि अत्यन्त महत्त्वपूर्ण धार्मिक स्थल हो।
धनगढी खुटिया – दिपायल- चैनपुर उरैभञ्ज्याङ सडकलाई अन्तर्राष्ट्रिय स्तरको मार्गका रूपमा विकास गरियो भने यो मानसरोवर यात्राका लागि सबैभन्दा छोटो र सहज मार्ग बन्न सक्छ। भारत र दक्षिण एसियाबाट आउने हजारौँ तीर्थयात्री नेपाल हुँदै मानसरोवर जान सक्छन्। यसले नेपालमा धार्मिक पर्यटनबाट ठुलो आर्थिक आम्दानी ल्याउन सक्छ।
नेपालको विकास धेरै हदसम्म केन्द्रीय क्षेत्रमा केन्द्रित भएको छ। सुदूरपश्चिम अझै पनि पूर्वाधार विकासका हिसाबले पछि परेको क्षेत्र हो। यो सडक निर्माणले सुदूरपश्चिमको राजनीतिक, आर्थिक र रणनीतिक महत्त्व बढाउनेछ। क्षेत्रीय असन्तुलन कम हुनेछ र सुदूरपश्चिम राष्ट्रिय विकासको मुख्य धारा भित्र अझ मजबुत रूपमा समावेश हुनेछ।
धनगढी खुटिया-दिपायल-चैनपुर उरैभञ्ज्याङ सडक योजना केवल सडक निर्माणको परियोजना मात्र होइन, यो सुदूरपश्चिमको आर्थिक समृद्धि, पर्यटन विकास र अन्तर्राष्ट्रिय व्यापारको नयाँ आधार हो। यो सडकले भारत, नेपाल र चीनलाई जोड्ने मार्ग सुदूरपश्चिमको आर्थिक विकास पर्यटन विस्तार स्थानीय जनताको जीवनस्तर सुधार जस्ता महत्त्वपूर्ण लक्ष्य हासिल गर्न सहयोग पुर्याउन सक्छ।
यदि सरकार र नीति निर्माताले दूरदर्शी योजना र लगानीका साथ यस परियोजनालाई अघि बढाए भने यो सडक सुदूरपश्चिम मात्र होइन, सम्पूर्ण नेपालको विकासको नयाँ अध्याय बन्न सक्छ।
